حجت الاسلام مهدی امیدی:

علامه طباطبایی تحقق حكومت و دولت را امری بدیهی و ضروری می داند

علامه طباطبایی تحقق حكومت و دولت را امری بدیهی و ضروری می داند

پرسی بلاگ: حجت الاسلام مهدی امیدی در نشست ضرورت دولت از منظر علامه طباطبایی اظهار داشت: علامه طباطبایی حكومت و دولت را مفهومی اعتباری و تحقق آنرا امری بدیهی و ضروری می داند.


به گزارش پرسی بلاگ به نقل از مهر، یکصد و نهمین جلسه گروه علمی فلسفه سیاسی مجمع عالی حکمت اسلامی (سلسله جلسات ششمین بزرگداشت علامه طباطبایی ره) با موضوع ضرورت دولت از منظر علامه طباطبایی با ارائه حجت الاسلام مهدی امیدی عضو هیئت علمی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) به صورت مجازی اجرا شد. خلاصه مباحث مطرح شده بدین شرح است: مراد از دولت در این بحث سامانه اداره جامعه است و علامه طباطبایی در این باب از واژه ملک و ولایت بهره برده است و مّلک یک امر اعتباری است، پس علامه حکومت و دولت را مفهومی اعتباری و تحقق آنرا امری بدیهی و ضروری می داند. علامه درباب ضرورت تشکیل دولت ۵ وجه را مورد توجه قرار می دهند که عبارتند از: دولت اقتضای وجود قریحه استخدام در بشر؛ انسان به دنبال منافع خویش است و برای تامین منافع به استخدام دیگران می پردازد. قریحه استخدام چه به صورت یکجانبه و چه به صورت دوسویه و متقابل انسان را به سمت انحاء مختلف دولت سوق می دهد. هیچگاه ذهن انسان خالی از بحث استخدام نبوده است، سلاطین هم برای منافع خودشان همیشه از بحث و قریحه استخدام بهره برده اند. حکومت و دولت اقتضای طبیعت و امری بدیهی همانند اجتماع است؛ انسان چون از حیث آفرینش مدنی بالطبع هست، پس به دنبال تشکیل دولت می باشد و برای اداره دولت باید قوانین شکل گیرد و قوام اجتماع به قوانین آنست که اجرا می شود، (قوانین اجتماع که اجرا می شود، ). انسان گرچه اختیار و آزادی دارد، اما زندگی اجتماعی برای انسان چون امر فطری است پس نیازمند قوانین هستیم و دولت باید آن قوانین را وضع کند. علامه میل طبیعت انسان به برگزاری حکومت را بر شریعت مقدم می داند. انسان ها ابتدا زندگی اجتماعی داشتند و بعدها اختلافات و تعارضاتی میانشان بروز کرد که قادر به رفع آن نبودند بدین جهت برای هدایت آنها و رفع منازعات، از ناحیه پیامبران صاحب شریعت مبعوث شدند. پس وجود دولت ضرورتی است که از نحوه آفرینش، طبیعت و فطرت انسانی برخواسته است. این طبیعت مقدم بر شریعت است از اینرو پیش از ارسال رسولان صاحب شریعت، مردم بر پایه فطرت ساده خود از حکومت برخوردار بوده اند اما با پیشرفت جوامع و بروز اختلافات اجتماعی هدایت در قالب وحی و قواعد شریعت نیز ضرورت یافت. علامه معتقد می باشد انبیا در اصلاحات اجتماعی نقش اول و اساسی دارند. دولت اقتضای گستره و ابعاد دین؛ به نظر علامه طباطبایی دین ناگزیر است که ولایت (و رهبری) امور امت را بر عهده گیرد و این ولایت در سه بخش است، اصول عقاید حقه، اخلاق فاضله و احکام. اقتضای ابعاد عقیدتی، اخلاقی و احکام دین، اقتضای جامعه دینی و سیره نبی اکرم سه عنصر ضرورت بخش حکومت و دولت در اندیشه اسلامی است. در حیطه احکام، ضرورت وجود قوانین وضعی، قوانین جزا و اجرای هر دو دسته از قوانین در جامعه اسلامی نشانگرهای ضرورت دولت اسلامی با سه رکن مقننه، قضائیه و مجریه است. بر طبق این توضیح علامه ارکان حکومت را سه رکن مقننه، مجریه، قضائیه می داند و معتقد می باشد در هر سه رکن مردم باید وارد فعالیت اجتماعی شوند. بر این اساس تشکیل جامعه دینی و برگزاری حکومت دینی از مقدمات واجب و ضروری اقامه دین است که همه آحاد مردم به صورت برابر موظف به اجرای آن هستند. ۴- دولت اقتضای وجود جامعه همچون جامعه دینی: هر جامعه ای از اجتماعات مختلف شکل گرفته و حکومت لازمه ساماندهی افراد و اجتماعات است. غایت حکومت و دولت؛ سعادت حقیقی است که بوسیله مصالح عمومی حاکم بر احکام شریعت و نیز اخلاق فاضله و عقاید حقه در ظرف اجتماع قابل دستیابی است. ۵- حکومت و دولت اقتضای سیره اجتماعی و سیاسی پیامبر اکرم (ص): اقدام پیامبر اکرم (ص) به تأسیس دولت بعد از ورود به مدینه الگوی عملی برای مسلمانان است. وظایف و کارویژه های دولت: از منظر فلسفه سیاسی علامه طباطبایی وظایف و کارویژه های دولت را می توان ۱۲ مورد برشمرد. این موارد عبارتند از: حل و رفع اختلافات اجتماعی؛ حل مشکلات جامعه، حفظ مصالح مردم و تمامی حقوق افراد جامعه از همه صفوف باید رعایت شود، باید برای شعور و کسب وکار همه مردم احترام قائل شد.
وضع قوانین جزئی برمبنای قواعد کلی شریعت؛ حفظ نظم، اجرای قوانین عادی و اعمال مجازات حقوقی؛ اگر قدرت قضائی (رکن قضائیه) حکومت ضعیف شود یا مردان حکومت روحیه تساهل به خود گیرند، جرم و جنایت بیشتر می شود و گسترش جرم و جنایت منجر به اختلال نظام می شود. تامین امنیت عمومی و همگانی و اقامه جهاد، ایستادگی در مقابل دشمن و تهدیدهای دشمن؛ احقاق حقوق مردم و مراعات مصالح همه اعضای جامعه (در سیاستگذاری های داخلی و خارجی) حفظ آزادی های مدنی؛ والی امر در اسلام، فقط در اجرای مصالح امور عمومی و اجرای احکام، ولایت دارد، اما در باب تمایلات شخصی و امور شخصی همانند سایر مردم است.
برقراری تعادل اجتماعی؛ برقراری اعتدال و عدالت اجتماعی. دفع شبهات فکری؛ مردم از آزادی برخوردار می باشند، اگر شبهات فکری برای آنها پیش آید باید دولت به آنها پاسخ دهد ضمن اینکه آزادی هم باید ضابطه مند باشد. مبارزه با ظلم و فساد و استبداد؛ منع اشرافی گری و خوی ارباب منشی؛ زمینه سازی برای رشد و توسعه اقتصادی؛ باید از ولایت سفها بر اقتصاد جلوگیری شود. به اعتقاد علامه طباطبایی فساد اقتصادی بدترین نوع فساد است و ایشان معتقد می باشد فساد اقتصادی منجر به انحطاط اجتماعی، شکم بارگی و سایر مفاسد در جامعه می شود. برقراری روابط صلح آمیز عادلانه با دولت های غیر متخاصم؛ بر طبق دیدگاه علامه طباطبایی رئیس دولت فردی است که در تقوای دینی و حُسن تدبیر و اطلاع بر اوضاع از همه مقدم است و برای این مقام متعین است. اولیای حکومت باید زبده ترین و برجسته ترین افراد جامعه بوده باشند. شکل دولت؛ سلطنتی، مشروطه، استبدادی، امپراطوری و دموکراسی نیست، بلکه جمهوری مبتنی بر سه عنصر امامت، اصول شریعت و مشورت است. به تعبیری دقیق تر دولت مورد نظر علامه طباطبایی جمهوری اسلامی است که در آن جمهور یا مردم با حضور خود در صحنه های مختلف اجتماعی، حکومت را همراهی می کنند. افق و دورنمای دولت افزون بر این، در امتداد اتحاد مسلمین، فرارفتن از مرزهای جغرافیایی به مرزهای عقیدتی و الگوگیری از سیره و سنت پیامبر اسلام خواهد بود.

1399/09/08
13:17:49
5.0 / 5
524
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)

تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
لطفا شما هم نظر دهید
= ۱ بعلاوه ۵
پرسی بلاگ