تشریح ۵ نسخه پلتفرم هوشمند وزارت نیرو
طوسا دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو در آستانه بهره برداری
به گزارش پرسی بلاگ، سکوی هوش مصنوعی وزارت نیرو با عنوان «طوسا» که از اسفندماه 1403 با حمایت معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی واگذار شده، بعد از انتشار پنج نسخه و گردآوری بیشتر از 160 هزار عنوان قانون و مقررات، حالا در قسمت پاسخگویی مبتنی بر مستندات به سطح قابل قبولی رسیده و به قول محققان آن، این پلت فرم فاصله چندانی تا ورود به فاز بهره برداری عملیاتی ندارد.
به گزارش پرسی بلاگ به نقل از ایسنا، سکوی هوش مصنوعی وزارت نیرو پروژه ای است که از اسفندماه ۱۴۰۳ از طرف معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی واگذار شد. نام رسمی این پروژه «سامانه طوسا» است که با دامنه toosa.ir ثبت گردید و نسخه نرم افزاری روی این دامنه به راه افتاده است. اولین نسخه سامانه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ منتشر گردید که یک نسخه اولیه (MVP) بود و صرفا برای نمایش عملکرد پایه سیستم عرضه شد.
تیم مهندسی سکوی هوش مصنوعی وزارت نیرو، این پلت فرم را به نسخه پنجم رسانده اند. هر چند که به قول آنها این تیم با چالش هایی همچون شرایط خاص کشور، محدودیت های اینترنتی و همینطور تمرکز تیم بر تحویل مرحله اول پروژه در مهر و آبان ماه مواجه بودند و سبب شد انتشار برخی نسخه ها با تأخیر صورت گیرد.
محورهای اولویت دار وزارت نیرو برای توسعه دستیار هوش مصنوعی به این شرح بوده است:
اولویت نوع داده مورد نیاز تولید و مصرف برق کشور داده های روزانه از شرکت مدیریت شبکه برق ایران، پیشبینی بار کوتاه مدت از مدلهای آب و هوایی، متوسط مصرف مشترکین به تفکیک تعرفه، سهم مصرف و تعداد و مصرف مشترکین وضعیت نیروگاه ها ظرفیت اسمی، ظرفیت عملیاتی، نیروگاه های خاموش یا نیمه فعال حرارتی و آبی، داده های لحظه ای از سنسورها و سوابق تعمیر و نگهداری، پایش لحظه ای درصد تغییر ذخایر سوخت نیروگاه ها به تفکیک نوع سوخت مصرفی وضعیت منابع آبی (سدها، مخازن) داده های ورودی-خروجی سدها، سطح آب مخازن، بارش فصلی و آمار تبخیر و تعرق، داده های اخطار سیلاب و ثبت سیلابهای گذشته بار شبکه و پیک مصرف داده های بار لحظه ای شبکه از حسگرهای پراکنده و سرورهای SCADA و همینطور سوابق بار روزانه، هفتگی و فصلی، داده های مربوط به منابع تولید توزیع شده شاخص بهره وری انرژی میزان شدت انرژی، تلفات شبکه توزیع، راندمان تولید نیروگاه ها، راندمان تبدیل انرژی در نیروگاه ها و نسبت تلفات انتقال بین استانها، داده های تعمیر و نگهداری شبکه توزیع وضعیت پروژه های راهبردی وزارت نیرو درصد پیشرفت پروژه های برق آبی، برق رسانی، خطوط انتقال، داده های برنامه زمان بندی تفصیلی و منابع تخصیص یافته برای هر پروژه، اطلاعات ریسک و موانع احتمالی اطلاعات هواشناسی و پیشبینی آب و برق پیشبینی های کوتاه مدت و میان مدت بارندگی، دما، مصرف برق، داده های پیشبینی اقلیمی کوتاه مدت و دراز مدت مکاتبات و هشدارهای مهم واحدهای زیرمجموعه نامه ها، هشدارهای عملیاتی از شرکت های برق منطقه ای، آب منطقه ای، توانیر، داده های مستمر از سامانه های عملیات و بازخوردهای فنی دیپلماسی بین المللی آب و برق توافقات، مذاکرات، پروژه های مشترک منطقه ای پتانسیل سنجی در انرژی های تجدیدپذیر ضریب تابش، باد غالب، ظرفیت شبکه توزیع، اطلاعات هیدرولوژی، اطلاعات منابع طبیعی، جهاد کشاورزی و امور اراضی وضعیت پروژه های راهبردی تجدیدپذیر تعداد مجوزهای صادر شده، زمان اعطای مجوز تا راه اندازی، زمان شروع راه اندازی تا بهره برداری مدلهای مالی سرمایه گذاری نیروگاه های تجدیدپذیر روشهای تأمین مالی، اطلاعات تسهیلات قابل بهره برداری، قوانین و مقررات مربوط اطلاعات تبادل انرژی با کشورهای همسایه واردات و صادرات برق وضعیت شبکه توزیع آب شهری و روستایی داده های قطعی ها، شکایات مردمی، وضعیت خطوط اصلی و هدر رفت آب کیفیت آب تولیدی و توزیعی پارامترهای کیفی آب آخرین وضعیت تنش آبی شهرها و پروژه ها نسبت تولید و مصرف هر شهر، حداکثر دبی منابع تولید و ظرفیت مخازن به تفکیک شهرها پروژه های اولویت دار تاسیسات آب و فاضلاب درصد پیشرفت پروژه های اصلاح شبکه، تصفیه خانه ها و توسعه فاضلاب اطلاع از آخرین وضعیت حوادث و اتفاقات آب گزارش های سامانه های ۱۲۲ امور اجتماعی و افکار عمومی تعارضات اجتماعی بر سر آب پیشبینی و مدیریت بحران داده های هواشناسی مدیریت هوشمند آب در شبکه های آبیاری و زهکشی داده های اقلیمی، سازه ای و تجهیزاتی و گیاهی
گردآوری ۱۶۰ هزار عنوان قانون و مقررات حوزه نیرو
محمدمهدی اثنی شعری، عضو هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو در گفتگو با ایسنا از ایجاد و توسعه سامانه هوشمند این وزارت خانه با عنوان «طوسا» اطلاع داد و اظهار داشت: این سامانه که با دامنه toosa.ir در دسترس قرار گرفته، اولین بار در چارچوب یک نسخه اولیه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ پرده برداری شد و هدف آن نمایش قابلیت های پایه دستیار هوش مصنوعی بود.
وی با اعلان اینکه بعد از انتشار نسخه اولیه، مسیر توسعه سامانه به شکل مرحله ای دنبال شد، اضافه کرد: تلاش تیم اجرائی بر این بوده که به شکل مستمر نسخه های جدید عرضه شود و تا حالا پنج نسخه از سامانه در دسترس قرار گرفته است. البته در این راه عواملی مانند شرایط خاص کشور، محدودیت های اینترنتی و تمرکز بر تحویل مرحله اول پروژه در بازه مهر و آبان، سبب شد انتشار برخی نسخه ها با وقفه همراه باشد.
مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو درباره ی چارچوب مرحله اول، توضیح داد: بر مبنای تعریف معاونت علمی، تمرکز فاز نخست بر پاسخگویی به قوانین و مقررات عمومی بود. در این راستا، حدود ۱۶۰ هزار عنوان قانون و مقررات عمومی گردآوری، پالایش و ایندکس شد که بخشی از این داده ها هم از طرف معاونت علمی در چارچوب بسته های اطلاعاتی در اختیار تیم های مجری قرار گرفت.
ارزیابی چندسطحی عملکرد سامانه
اثنی شعری با اشاره به نحوه ارزیابی این دستیار هوشمند اظهار داشت: برای سنجش عملکرد سامانه، مجموعه ای از سؤالات در ۶ سطح از ساده تا بسیار دشوار طراحی شد. سؤالات به شکل تصادفی مطرح و پاسخ ها از نظر دقت و صحت بررسی و امتیازدهی شدند. بر مبنای نتایج این ارزیابی، تیم ما در بین تیم های دارای امتیاز بالا قرار گرفت و در گروه های بالای جدول ارزیابی ایستاد.
وی ادامه داد: مقرر شده ارزیابی مجددی برای افزایش سطح دقت سامانه صورت گیرد، اما به علت برخی محدودیت ها همچون قطعی اینترنت، این بازنگری هنوز نهائی نشده است. پیشبینی ما اینست که در صورت انجام ارزیابی مجدد، دقت سامانه به حدود ۹۰ درصد برسد، هرچند ۱۰ درصد نهائی منوط به تأیید رسمی وزارت نیرو خواهد بود.
حرکت به طرف «گفت وگو با داده»
عضو هیات علمی دانشگاه خواجه نصیر با اشاره به فاز دوم پروژه، اظهار داشت: فاز دوم بر مفهوم «گفت وگو با داده» متمرکز است. در این مرحله، داده های استخراج شده از بخش های مختلف وزارت نیرو بگونه ای در سامانه به کار گرفته می شوند که پاسخ ها صرفا متنی نباشند و سامانه بتواند به پرس وجوهای مبتنی بر پایگاه داده هم پاسخ تحلیلی عرضه نماید. همزمان، بهبود کیفیت پاسخگویی در حوزه مستندات هم دنبال می شود.
وی درباره ی زیرساخت های پروژه اظهار داشت: در آغاز، سخت افزار مورد نیاز از طرف دانشگاه تأمین شد و سامانه حالا بر بستر زیرساخت های دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی اجرا می شود. این سامانه بطور کامل روی شبکه ملی اطلاعات فعال است، دامنه.ir دارد و تمامی اجزای آن بومی سازی شده اند.
اثنی شعری اضافه کرد: باتوجه به محدودیت توان پردازشی دانشگاه و نیاز پروژه به محاسبات سنگین تر، با همکاری معاونت علمی، امکان استفاده از پلتفرم ملی هوش مصنوعی برای تیم برقرار شد. بخشی از فرآیندهای آموزش و ارزیابی مدلها روی این سکو که زیرساخت آن توسط دانشگاه صنعتی شریف ایجاد شده، به انجام می رسد، اما مدیریت داده ها و فرآیندها کاملا در داخل کشور است.
وی تاکید کرد: حتی در مقاطعی که اینترنت بین الملل بطور کامل قطع بود، سامانه بدون اختلال به فعالیت خود ادامه داد و تنها در موارد خاص مربوط به تمدید یا ارتباطات خارجی، محدودیت هایی به وجود آمد.
فاصله کم تا بهره برداری
مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو با اعلان اینکه سامانه در وضعیت فعلی آماده ورود به فاز بهره برداری است، اظهار داشت: باآنکه در بخش گفتگو با داده هنوز نیاز به توسعه وجود دارد، اما در حوزه پرسش و پاسخ مبتنی بر مستندات متنی، سامانه به سطح قابل قبولی رسیده و فاصله چندانی تا استفاده عملیاتی ندارد.
وی ادامه داد: دامنه پاسخگویی سامانه بطور طبیعی تابع حجم و ساختار داده هاست. در صورت دسترسی به داده های کامل تر و ساخت یافته تر و همینطور تعامل نزدیک با کارشناسان تخصصی وزارت نیرو، میتوان کیفیت پاسخ ها را بطور محسوسی ارتقاء داد. از آنجائیکه تخصص تیم اجرائی حوزه آب و برق نیست، دریافت بازخورد تخصصی برای اطمینان از صحت پاسخ ها لازم است.
اثنی شعری با اشاره به زمان بندی پروژه خاطرنشان کرد: مطابق برنامه اولیه، فاز دوم قرار بود تا انتهای سالجاری به پایان برسد، اما باتوجه به شرایط موجود و عدم شفافیت کامل انتظارات تیم ناظر، این فاز با تأخیر همراه خواهد شد. برآورد ما اینست که در صورت فراهم شدن شرایط، تا اواخر خردادماه ۱۴۰۵ بتوان به مرحله عملیاتی گفتگو با داده رسید.
وی اشاره کرد: پروژه در مجموع شامل سه فاز است؛ مرحله اول پاسخگویی به مقررات، فاز دوم گفتگو با داده و فاز سوم که به تحلیل ها و پیشبینی های داده محور اختصاص دارد و هنوز در مرحله طراحی مفهومی قرار دارد.
هوشمندسازی نیرو با بودجه ۱۵ میلیاردی
عباس جعفری، مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو نیز در گفتگو با ایسنا، درباره ی منابع مالی پروژه اظهار داشت: برای اجرای این طرح، بودجه ای در حدود ۱۵ میلیارد تومان درنظر گرفته شده و پروژه از ابتدا با افق زمانی ۱۸ ماهه تعریف شده بود که پایان آن به شهریورماه سال آینده می رسد. این در شرایطی است که پیشنهاد اولیه تیم، زمان و بودجه بیشتری بود و پروژه عملا با حدود یک سوم منابع پیشنهادی شروع شد.
وی افزود: علیرغم این محدودیت ها، تلاش می نماییم فاز دوم پروژه را به نتیجه برسانیم، اما اجرای کامل فاز سوم، بخصوص در چهارچوب های اجرائی دولت، نیازمند حمایت و منابع بیشتری خواهد بود.
مشاور هوش مصنوعی معاون وزیر نیرو با تاکید بر لزوم توسعه فرهنگ استفاده از هوش مصنوعی در بدنه اجرائی کشور اضافه کرد: با طرح مبحث دستیار هوش مصنوعی از طرف معاونت علمی، این پروژه بعنوان یک پروژه پیشران مورد توجه وزارت نیرو قرار گرفت؛ پروژه ای که می تواند هم در هوشمندسازی تصمیم ها و افزایش شناخت مدیریتی مؤثر باشد و هم اهمیت بالای ی در تقویت حکمرانی داده در این وزارت خانه ایفا کند.
جعفری با تشریح روند همکاریهای شکل گرفته توضیح داد: در این راستا، جلسات گوناگونی با تیم دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی برگزار شد و با هدایت معاونت علمی، هماهنگی ضروری جهت طراحی دستیاری انجام گرفت که مخاطب اصلی آن وزیر نیرو، شورای معاونان، مدیران ارشد وزارت نیرو، معاونان وزیر و مدیران عامل شرکت های مادر تخصصی است. در توافق مشترک با دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی و معاونت علمی، مقرر شد داده هایی که قبل تر به شکل عمومی انتشار یافته یا در سامانه ها در دسترس همگان قرار دارد، در اولویت عرضه به این دستیار قرار گیرد.
مشاور هوش مصنوعی معاون وزیر نیرو با بیان اینکه این وزارت خانه در بخش های فنی، قراردادی و زیرساختی پروژه ورود مستقیمی نداشته است، خاطرنشان کرد: نقش وزارت نیرو در این پروژه، نقش کاربر سامانه بوده و پیگیری مسایل فنی و زیرساختی، بخصوص تمرکز زیرساخت بر پلتفرم ملی هوش مصنوعی، بر عهده معاونت علمی قرار دارد.
جعفری، همینطور به ساختار پروژه محور و شرکت محور وزارت نیرو اشاره نمود و اظهار داشت: به همین دلیل، تیم سازی گسترده ای در حوزه های مختلف برق و آب انجام شد. این تیم ها شامل بخش های نیروگاه های حرارتی، شبکه های توزیع و انتقال، نیروگاه های تجدیدپذیر، مدیریت منابع آب، سدها، رودخانه ها و آب شهری و روستایی بودند که جلسات تخصصی جداگانه ای با تیم دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی برگزار کردند و ارتباط فنی مستمری میان طرفین شکل گرفت.
به طور خلاصه، نام رسمی این پروژه سامانه طوسا است که با دامنه toosa.ir ثبت گردید و نسخه نرم افزاری روی این دامنه به راه افتاده است. نخستین نسخه سامانه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ منتشر شد که یک نسخه اولیه (MVP) بود و صرفاً برای نمایش عملکرد پایه سیستم ارائه شد. محورهای اولویت دار وزارت نیرو برای توسعه دستیار هوش مصنوعی به این شرح بوده است: اولویت نوع داده مورد نیاز تولید و مصرف برق کشور داده های روزانه از شرکت مدیریت شبکه برق ایران، پیش بینی بار کوتاه مدت از مدل های آب و هوایی، متوسط مصرف مشترکین به تفکیک تعرفه، سهم مصرف و تعداد و مصرف مشترکین وضعیت نیروگاه ها ظرفیت اسمی، ظرفیت عملیاتی، نیروگاه های خاموش یا نیمه فعال حرارتی و آبی، داده های لحظه ای از سنسورها و سوابق تعمیر و نگهداری، پایش لحظه ای درصد تغییر ذخایر سوخت نیروگاه ها به تفکیک نوع سوخت مصرفی وضعیت منابع آبی (سدها، مخازن) داده های ورودی-خروجی سدها، سطح آب مخازن، بارندگی فصلی و آمار تبخیر و تعرق، داده های اخطار سیلاب و ثبت سیلابهای گذشته بار شبکه و پیک مصرف داده های بار لحظه ای شبکه از سنسورهای پراکنده و سرورهای SCADA و همچنین سوابق بار روزانه، هفتگی و فصلی، داده های مربوط به منابع تولید توزیع شده شاخص راندمان انرژی میزان شدت انرژی، تلفات شبکه توزیع، راندمان تولید نیروگاه ها، راندمان تبدیل انرژی در نیروگاه ها و نسبت تلفات انتقال بین استانها، داده های تعمیر و نگهداری شبکه توزیع وضعیت پروژه های راهبردی وزارت نیرو درصد پیشرفت پروژه های برق آبی، برق رسانی، خطوط انتقال، داده های برنامه زمان بندی تفصیلی و منابع تخصیص یافته برای هر پروژه، اطلاعات ریسک و موانع احتمالی اطلاعات هواشناسی و پیش بینی آب و برق پیش بینی های کوتاه مدت و میان مدت بارندگی، دما، مصرف برق، داده های پیش بینی اقلیمی کوتاه مدت و بلند مدت مکاتبات و هشدارهای مهم واحدهای زیرمجموعه نامه ها، هشدارهای عملیاتی از شرکت های برق منطقه ای، آب منطقه ای، توانیر، داده های مستمر از سامانه های عملیات و بازخوردهای فنی دیپلماسی بین المللی آب و برق توافقات، مذاکرات، پروژه های مشترک منطقه ای پتانسیل سنجی در انرژی های تجدیدپذیر ضریب تابش، باد غالب، ظرفیت شبکه توزیع، اطلاعات هیدرولوژی، اطلاعات منابع طبیعی، جهاد کشاورزی و امور اراضی وضعیت پروژه های راهبردی تجدیدپذیر تعداد مجوزهای صادر شده، زمان صدور مجوز تا راه اندازی، زمان شروع راه اندازی تا بهره برداری مدل های مالی سرمایه گذاری نیروگاه های تجدیدپذیر روشهای تأمین مالی، اطلاعات تسهیلات قابل بهره برداری، قوانین و مقررات مربوط اطلاعات تبادل انرژی با کشورهای همسایه واردات و صادرات برق وضعیت شبکه توزیع آب شهری و روستایی داده های قطعی ها، شکایات مردمی، وضعیت خطوط اصلی و هدر رفت آب کیفیت آب تولیدی و توزیعی پارامترهای کیفی آب آخرین وضعیت تنش آبی شهرها و پروژه ها نسبت تولید و مصرف هر شهر، حداکثر دبی منابع تولید و ظرفیت مخازن به تفکیک شهرها پروژه های اولویت دار تاسیسات آب و فاضلاب درصد پیشرفت پروژه های اصلاح شبکه، تصفیه خانه ها و توسعه فاضلاب اطلاع از آخرین وضعیت حوادث و اتفاقات آب گزارش های سامانه های ۱۲۲ امور اجتماعی و افکار عمومی تعارضات اجتماعی بر سر آب پیش بینی و مدیریت بحران داده های هواشناسی مدیریت هوشمند آب در شبکه های آبیاری و زهکشی داده های اقلیمی، سازه ای و تجهیزاتی و گیاهی محمدمهدی اثنی شعری، عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی و مدیر پروژه دستیار هوش مصنوعی وزارت نیرو در گفتگو با ایسنا از ایجاد و توسعه سامانه هوشمند این وزارت خانه با عنوان طوسا اطلاع داد و عنوان کرد: این سامانه که با دامنه toosa.ir در دسترس قرار گرفته، نخستین بار در چهارچوب یک نسخه اولیه در اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ پرده برداری شد و هدف آن نمایش قابلیت های پایه دستیار هوش مصنوعی بود.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب